به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، مسئله توجه به امام زمان(عج) و حضور آن حضرت در عالم، موضوعی بود که انقلاب اسلامی آن را از کلام عارفان و کتب حدیثی و کلامی بیرون آورد و مردمی کرد. تبیین‌کردن شعارهای عدالت‌طلبانه و ظلم‌ستیزانه توسط رهبران نهضت، ذهنیت مردم را برای برداشتن قدم بزرگی به‌سوی تحقق ظهور بقیه‌الله الاعظم(عج) آماده ساخت و در نهایت، با مطرح‌شدن تشکیل حکومت اسلامی توسط امام خمینی(ره) به عنوان زمینه‌سازی برای ظهور منجی عالم بشریت و حکومت جهانی مستضعفان، به اوج خود رسید. اما این اصل، جز با گسترش تولید آثار هنری و کتاب‌های علمی و فرهنگی، محقق نمی‌شد. با این حال موسسات و مراکزی به صورت تخصصی در این زمینه فعالیت می‌کنند تا دغدغه طلب منجی، در جامعه زنده بماند. برای بررسی میزان انتشار تالیفات و پژوهش‌های مربوط به مهدویت در دوران معاصر، با اسماعیل شفیعی سروستانی؛ نویسنده و پژوهشگر مطالعات مهدوی و مدیر موسسه فرهنگی و هنری موعود عصر، به گفت‌وگو نشستیم.

وی با بیان سابقه بسیار طولانی فعالیت‌های مهدوی و تالیفاتی که از قرن یکم هجری تاکنون منتشر شده است، گفت: در قرن حاضر، جمعی از عالمان مجموعه‌هایی از احادیث منقول از پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) را در این‌باره مطرح کرده‌اند. گستره گفت‌وگوی مهدوی وسیع است؛ موعود آخرالزمان، خلقیات حضرت، مصائب هنگام غیبت حضرت، شرایط آخرالزمانی و وقایع سخت قبل از ظهور و سپس مسائل مربوط به دولت کریمه امام زمان(عج) از این قبیل هستند. آثار و پژوهش‌ها نشان می‌دهد که گستره و سابقه تألیفات و تحقیقات مهدوی در جهان اسلام فراتر از حد تصور است و گفتمان منجی در میان ملل و مذاهب عالم، فصلی مشترک دارد و خارج از قلم پژوهشگران مسلمان است که به استناد منابع قدیمی خودشان، مثل انجیل و تورات و اوستا به آن پرداخته‌اند. از همه کامل‌تر باید مهدویت را در آثار پژوهشگران شیعی جستجو کرد. پس از آن می‌بینیم که چیزی بیش از ۶ هزار روایت از شیعه در این باره نقل شده که گستره و جرقه‌های مباحث مهمی را نشان می‌دهند. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، مجموع منابع حدود ۲ هزار عنوان بوده است و در واقع انقلاب، یک نقطه عطف برای این حوزه است و ما بعد از این، شاهد یک پوست‌اندازی در این حوزه هستیم که به‌نوعی منحصر به‌فرد بود.

شفیعی سروستانی به آثار و مراکزی که بعد از انقلاب متولد شدند هم اشاره کرد و افزود: برخی از گفته‌ها و سخنرانی‌های نویسندگان حوزوی و مذهبی بود ولی بعد از انقلاب، با تاسیس موسساتی مثل موعود عصر این قضیه گسترش پیدا کرد. به موازات آن، بنیادها و مجامعی تشکیل و فعالیت‌هایی را شروع کردند ازجمله بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج) و مرکز تخصص مهدویت که توسط معاونت تبلیغ حوزه علمیه قم تاسیس شد. امروز در کل کشور، شاهد پا گرفتن مجامع و هیئات تخصصی هستیم که سعی کردند در حوزه مهدویت مسائل تبلیغی را عرضه کنند. در این میان، شاهد تولید مجموعه آثار فاخری هستیم از جمله «ماخذشناسی فرهنگ مهدوی» ‫ که جامع‌ترین اثر در نوع خودش است ‫که پس از یک دهه پژوهش، در هر ۸ جلد منتشر شد که مجموعه کتاب‌هایی که ‫در این موضوع فهرست‌نویسی شده ‫را به همراه اطلاعات تفصیلی هر کدام، جمع‌آوری و ارائه کرده است. «دانشنامه امام مهدی(عج)» توسط موسسه علمی دارالحدیث و کوشش مرحوم آیت‌الله ری‌شهری در ده جلد منتشر شده که مجموعه‌ای از روایت و مقالات در حوزه مهدوی بوده و اخیرا هم همین مرکز، مجموعه گزیده‌ای از مقالات آن مجموعه را منتشر کرده است. بنیاد مرکز تخصصی مهدویت هم مجموعه‌ای از مجلات علمی و پژوهشی و تخصصی را منتشر کرده که در مجموع تاکنون، ۸۸ شماره چاپ شده و نشریات دیگری همچون «فصلنامه علمی و تخصصی مهدویت»، «پژوهشنامه موعود» و «مجله انتظار موعود» را عرضه می‌کنند. موسسه آینده روشن و برخی از مجامع دیگر مثل موسسه منتظران منجی هم از موسساتی هستند که این مسئله بزرگ را به صورت علمی و فرهنگی دنبال می‌کنند.

این پژوهشگر مطالعات حوزه مهدویت همچنین درباره فعالیت‌های موسسه فرهنگی و هنری موعود عصر هم یادآور شد: این مرکز به‌عنوان پیش‌قراول تولید کتاب و محصولات فرهنگی و هنری تخصصی در حیطه امام زمان(عج) به صورت مردمی، اکنون ۳۰ سال است متمرکز بر مسئله موعود و مهدویت فعالیت دارد. مقصود از تاسیس این موسسه هم این بود که یک خانه‌تکانی در این زمینه اتفاق بیفتد و ملاحظات و ترس‌هایی که باب گفت‌وگو در این زمینه را کم کرده، بشکند و زیرشاخه‌های مختلفی را در این زمینه مطرح کند و توسعه دهد. در همین راستا، اولین مجله تخصصی در حوزه مهدویت را با نام «موعود» تاسیس کرده است. از ۶ سال پیش و بعد از ارائه ماخدشناسی، دانشنامه‌های دیگری را هم عرضه کرد، از جمله اولین مجلد از دانشنامه فرهنگ مولفان مهدوی که شامل معرفی مولفان حوزه مهدویت در پنج قرن نخست هجری است؛ «دانشنامه راویان مهدوی» را هم در دو جلد عرضه است؛ «دانشنامه شاعران مهدوی» با احتساب ۱۰ قرن اول هجری قمری هم به چاپ رسیده و همچنین، ماهنامه عربی «الصراط» و دویست عنوان کتاب دیگر با موضوعات زیرشاخه‌ای امام زمان(عج)، موعود و منجی آخرالزمان، را هم منتشر کرده است. از دیگر فعالیت‌های این موسسه که برای اولین‌بار اتفاق می‌افتاد، تربیت مبلغ مهدوی بود. همچنین موسسه با حضور در دانشگاه‌های سراسر کشور، کانون‌های مهدوی را فعال کرد و مهدویت را به محافل دانشگاهی رساند.

وی در پایان، درباره مباحث ضروری پرداخته نشده پیرامون امام زمان(عج) و فرهنگ‌سازی آن، گفت: مهدویت با گستره وسیعی مواجه است و با بیش از هزار موضوع و زیرشاخه، قابل شناسایی است. مجموعه اهل قلم و ناشران این عرصه، تاکنون بیشتر به جنبه ذوقی و شاعرانه و رویکرد تاریخی و کلامی آن توجه کرده‌اند ولی مهدویت از استعداد وسیعی در حوزه تمدنی برخوردار است. باید با نشر آثار مختلف، مباحث فرهنگی، تمدنی، سیاسی و اجتماعی خودمان را متناسب با اساس مهدویت سنجید و در بوته نقد و آسیب‌شناسی قرار داد تا با نگاه کلان، راهبردی و استراتژیک خود، راه آینده را به ما نشان بدهد و با اصلاح مباحث مادی و معنوی ساکنان زمین، آمادگی برای ظهور حضرت را فراهم کند.